Dieta przeciwgrzybicza – jak skutecznie walczyć z kandydozą przewodu pokarmowego?

Kandydoza, czyli zakażenie drożdżakami z rodzaju Candida, to bardzo poważny problem kliniczny, nierzadko wymagający hospitalizacji chorego. Zakażenie może mieć charakter powierzchniowy (skórny), dotyczyć jamy ustnej, układu moczowego, przewodu pokarmowego lub wywoływać chorobę ogólnoustrojową. Skuteczna diagnostyka kandydozy może być przeprowadzona wyłącznie w laboratorium mikrobiologicznym, po pobraniu materiału diagnostycznego od pacjenta (wymazu z jamy ustnej, wymazu z odbytu, próbki kału lub moczu). Badanie obecności kandydozy, tzw. “ze śliny” jest niewiarygodnym i nieskutecznym narzędziem diagnostycznym, ponieważ ślina stanowi zbyt rozcieńczony materiał, aby na jego podstawie ocenić rzeczywiste występowanie grzybów w przewodzie pokarmowym. Uzyskanie pozytywnego wyniku w pobranym wymazie nie świadczy jeszcze o obecności kandydozy, lecz o występowaniu przerostu grzybami w przewodzie pokarmowym. W celu zdiagnozowania kandydozy niezbędna jest wizyta w gabinecie lekarskim i pozytywny wywiad w kierunku objawów klinicznych. Do objawów, które mogą wskazywać na przerost Candida w przewodzie pokarmowym należą: uporczywe bóle brzucha, wzdęcia, niepohamowany apetyt na słodycze, bulgotanie i przelewanie w jelitach, permanentne zmęczenie (niezwiązane z brakiem odpoczynku), uczucie suchości w ustach, biegunka, nasilone gazy oraz biały nalot na języku. Potwierdzenie przerostu drożdżakami Candida zwykle nie wymaga leczenia farmakologicznego lecz wspomagania żywieniowego i suplementacyjnego w celu zahamowania dalszej kolonizacji. Kandydoza potwierdzona przez klinicystę wymaga terapii antybiotykowej i zastosowania odpowiedniej żywienia.

 

DROŻDŻAK WYWOŁUJĄCY KANDYDOZĘ

Za kandydozę jest odpowiedzialny drożdżak z rodzaju Candida, który stanowi naturalny element mikroflory przewodu pokarmowego człowieka. Posiada go  40-60% społeczeństwa. Może występować jako przejściowy lub stały kolonizator w jamie ustnej oraz w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. W sytuacji wystąpienia sprzyjających warunków Candida może się namnażać i powodować choroby we wszystkich odcinkach przewodu pokarmowego. Do najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia kandydozy zalicza się: częste stosowanie antybiotyków, częste spożywanie alkoholu oraz stosowanie diety z dużą zawartością rafinowanych węglowodanów. Ponadto, dysbioza jelitowa wywołana na przykład niewłaściwą dietą, także przyczynia się do powstania kandydozy.

 

DIETA A PRZEROST DROŻDŻAKÓW W ORGANIZMIE

Dieta znacząco wpływa na aktywność grzybów znajdujących się w przewodzie pokarmowym. Poszczególne składniki diety zmieniają skład i aktywność metaboliczną mikroorganizmów bytujących w jelicie. Badania naukowe dostarczają wielu dowodów świadczących o związku diety z liczebnością drożdżaków z rodzaju Candida w ludzkim organizmie. Do składników pokarmowych najbardziej stymulujących namnażanie się Candida należą rafinowane węglowodany. Ograniczeniu rozwojowi grzybów Candida sprzyja spożycie produktów bogatych w flawonoidy, żywności zawierającej nasycone kwasy tłuszczowe, niektórych przypraw, żywności prebiotycznej i stosowanie probiotyków.

Oceniono związek między zastosowaniem dwóch rodzajów diet w grupie dorosłych osób. Jedna z diet składała się głównie z produktów roślinnych (produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, warzywa, owoce), a druga zawierała przeważającą ilość produktów zwierzęcych (mięso, jaja, sery). Obie diety stosowano tylko przez 5 dni. Zaobserwowano, że nawet tak krótko stosowana dieta wywarła istotny wpływ na rozrost grzybów w przewodzie pokarmowym. Stwierdzono, że spożywanie dużej ilości produktów zwierzęcych przyczyniło się do intensywnego rozrostu Candida w przewodzie pokarmowym. Dieta ta przyczyniała się do zwiększonej koncentracji komórek grzybów w stosunku do poziomów wyjściowych sprzed wprowadzenia interwencji żywieniowej.

 

WĘGLOWODANY

Grzyby z rodzaju Candida wykazują zdolność do fermentacji skrobi, szczególnie po etapie wstępnego trawienia przez enzymy zawarte w ślinie. W związku z tym drożdżaki mogą aktywnie uczestniczyć w rozkładaniu tego węglowodanu, co prowadzi do uwolnienia cukrów prostych będących substratem fermentacyjnym dla bakterii jelitowych. Dlatego osoby z przerostem drożdżaków Candida mogą odczuwać objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak gazy, wzdęcia czy przelewanie się w jelitach. W jednym z badań zaobserwowano, że osoby, u których wykryto drożdżaki z rodzaju Candida, zdecydowanie częściej spożywały ziemniaki oraz produkty zbożowe z mąki pszennej rafinowanej niż z mąki pełnoziarnistej. W diecie osób, u których nie wykryto Candida w przewodzie pokarmowym, zazwyczaj występowały pełnoziarniste produkty zbożowe.

 

TŁUSZCZ

W badaniach doświadczalnych oceniano wpływ różnych rodzajów tłuszczów na zasiedlanie przewodu pokarmowego przez drożdżaki Candida. Zaobserwowano, iż kolonizacja żołądka, jelita ślepego oraz jelita grubego przez drożdżaki była znacznie mniejsza w grupie spożywającej olej kokosowy, w porównaniu z dwoma innymi rodzajami tłuszczu. Efekt ten przypisano w głównej mierze krótkołańcuchowym kwasom tłuszczowym, stanowiącym główny składnik tego oleju. Natomiast zastosowanie oleju sojowego oraz tłuszczu wołowego nasilało namnażanie się drożdżaków. Włączenie do diety produktów bogatych w kwasy tłuszczowe o krótkiej długości łańcucha (masło, sery żółte, twarogi, sery dojrzewające, mleko i produkty mleczne), niezależnie od spożycia produktów zawierających długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, wpływa na zahamowanie kolonizacji Candida w przewodzie pokarmowym. W odróżnieniu od ssaków, grzyby są zdolne efektywnie produkować energię z kwasów tłuszczowych. Sugeruje to, że w obecności krótko i średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych proces energetyczny jest mniej efektywny niż w przypadku długołańcuchowych (olej sojowy), dlatego nie dochodzi do rozrostu Candida. Badacze wnioskują, że olej kokosowy istotnie ogranicza rozrost drożdżaków w przewodzie pokarmowym i może być stosowany doraźnie jako środek wspomagający walkę z kandydozą.

 

FLAWONOIDY I PRZYPRAWY

Flawonoidy to grupa związków biologicznie czynnych, wykazująca działanie przeciwgrzybicze. Flawonoidy występują w największej ilości w: warzywach, owocach, herbacie, kawie, kakao i czerwonym winie. Katechiny zawarte w czarnej i zielonej herbacie skutecznie niszczą ścianę komórkową drożdżaka i hamują jego rozrost.  Flawonoidy to składniki o bardzo niskiej toksyczności, co czyni je trafnym środkiem w leczeniu grzybicy wywołanej drożdżakami z rodzaju Candida.

Do przypraw o najsilniejszych właściwościach przeciwgrzybiczych należą: czosnek, oregano, kolendra, cynamon, bazylia i imbir. Zastosowanie surowego czosnku powoduje skuteczne zahamowanie wzrostu drożdżaków w przewodzie pokarmowym. Czosnek poddany obróbce termicznej charakteryzuje się znacznie słabszymi właściwościami przeciwgrzybiczymi.  Imbir wykazuje silną aktywność przewigrzybiczą w jamie ustnej. Porównanie aktywności imbiru, oregano i popularnych leków przeciwgrzybiczych wykazało, że przyprawy te charakteryzowały się silniejszymi właściwościami leczniczymi w stosunku do drożdżaków niż zastosowane antybiotyki. Nie uzyskano takich wyników w przypadku leczenia grzybicy przewodu pokarmowego. Kolendra charakteryzuje się właściwościami hamującymi rozwój drożdżaków w przewodzie pokarmowym i jamie ustnej. Wykazano, że może zmniejszać namnażanie się większości gatunków drożdżaków. Cynamon i bazylia to jedne z przypraw o najsilniejszych właściwościach przeciwgrzybiczych.

 

PREBIOTYKI

Inulina i oligofruktozy należą do grupy fruktanów, naturalnie występujących w  czosnku, cebuli, porze oraz cykorii. Wyniki przeprowadzonych badań na zwierzętach doświadczalnych wykazały, iż inulina i oligofruktozy charakteryzowały się silnymi właściwościami przeciwgrzybiczymi. Dodatek tych związków do diety ograniczył rozwój Candida w jelicie cienkim. Bakterie jelitowe metabolizują fruktany do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w kątnicy, okrężnicy i kale. Kwasy te odgrywają kluczową rolę w odżywianiu nabłonka jelit, tym samym zwiększając liczebność korzystnych bakterii konkurującymi z drożdżakami w jelicie. Żywność bogatą w prebiotyki stanowią także warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe.

 

PROBIOTYKI

Wiele badań dowodzi korzystnemu działaniu probiotyków, polegającym na zahamowaniu wzrostu Candida w przewodzie pokarmowym człowieka. Oceniano skuteczność probiotyków w zapobieganiu kolonizacji Candida u dzieci leczonych antybiotykami o szerokim spektrum działania. Zastosowanie suplementacji probiotycznej mieszanką szczepów bakteryjnych (Lactobacillus acidophillus, Lactobacillus rhamnosus, Bifidobacterium longum, Bifidobacterium bifidum, Saccharomyces boulardi i Streptococcus thermophilus) przez jeden tydzień zmniejszyło kolonizację jelit drożdżakami Candida o 34,5% i 37,2% odpowiednio w 7 i 14 dniu kuracji. W innej pracy wykazano, że obecność bakterii Lactobacillus w przewodzie pokarmowym redukowała ilość występujących tam drożdżaków. Badanie z podwójną ślepą próbą wykazało, że doustne stosowanie probiotyku zawierającego Lactobacillus rhamnosus przez 12 miesięcy znacznie zmniejszyło jelitową kolonizację grzybami Candida.

 

PODSUMOWANIE

Wspomaganie żywieniowe podczas przerostu lub zakażenia drożdżakami wywołującymi kandydozę ma istotne znaczenie w hamowaniu rozrostu grzybów w przewodzie pokarmowym. Jednak w tym miejscu warto podkreślić. że dieta przeciwgrzybicza nie istnieje.

W przypadku wystąpienia przerostu grzybami z rodzaju Candida warto zastosować się do kilku zaleceń.

Do niezalecanych produktów spożywczych  należą:

  • większość produktów zawierających cukry proste (miód, dżemy, słodycze, lody z dodatkiem cukru, owoce z dużą zawartością cukru, np. winogrono, arbuz, banany),
  • produkty bogate w rafinowane węglowodany (pieczywo pszenne, białe makarony, biały ryż, ziemniaki, słodkie bułki, pączki, ciastka, słodycze)
  • peklowane, trudne do strawienia i tłuste mięsa,
  • przetwory mięsne (szynka, bekon, salami, kiełbasa), pieczeń, mięso pieczone na ruszcie, czerwone mięso, podroby,
  • tłuszcz wołowy,
  • olej sojowy,
  • alkohol.

Do zalecanych produktów spożywczych należą:

  • produkty pełnoziarniste: razowe pieczywo, brązowy ryż, makaron z pszenicy durum, płatki naturalne, kasze, otręby,
  • owoce w ilości 2 porcji dziennie (głównie o niskiej zawartości cukrów: maliny, truskawki, jagody, borówki, porzeczki, żurawina, cytrusy)
  • ryby, owoce morza,
  • mięso z kurczaka w ilości 2-3 porcji na tydzień,
  • jogurty, kefiry, maślanki, jogurty i napoje probiotyczne,
  • kiszone warzywa,
  • stewia i inne słodziki,
  • suplementy diety: kwasy tłuszczowe omega-3 (przy braku spożycia tłustych ryb), olej lniany, olej z wiesiołka, probiotyki, kwas masłowy.

 

PIŚMIENNICTWO

  1. Arzmi M.H., Alshwaimi E. ,Wan Harun W.H.A. i wsp.: Gaining more insight into the determinants of candida species, pathogenicity in the oral cavity, Eur J Inflamm., 2014, 12, 227-235.
  2. Valentijn-Benz M., Nazmi K., Brand H.S. i wsp.: Growth of candida albicans in human saliva is supported by low-molecular-mass compounds, FEMS Yeast Res, 2015, 15, 1-8.
  3. Hoffmann C., Dollive S., Grunberg S. i wsp.: Archaea and fungi of the human gut microbiome: correlations with diet and bacterial residents, Plos One, 2013, 8, 1-12.
  4. Kumar S., Singhi S.: Role of probiotics in prevention of Candida colonization and invasive candidiasis, J Matern-Fetal Neo M, 2016, 29, 818-819.
  5. Seleem D., Pardi V., Murata R.M.: Review of flavonoids: a diverse group of natural compounds with anti- Candida albicans activity in vitro, Arch Oral Biol, 2017, 76, 76-83.
  6. Gunsalus K.T.W., Tornberg-Belanger S.N., Matthan N.R. i wsp.: Manipulation of host diet to reduce gastrointestinal colonization by the opportunistic pathogen Candida albicans, Host Microbe Biology, 2015, 1, 1-16.
  7. David L.A., Maurice C.F., Carmody R.N. i wsp.: Diet rapidly and reproducibly alters the human gut microbiome, Nature, 2014, 505, 559-563.
  8. Jeziorek M., Frej-Mądrzak M. i wsp.: The influence of diet on gastrointestinal candida colonization and the susceptibility of candida spp. to antifungal drugs, Rocz Panstw Zakl Hig 2019;70(2):195-200.
  9. Dymarska E., Grochowalska A., Krauss h.i wsp.: Naturalne modyfikatory odpowiedzi immunogologicznej, Probl Hig Epidemiol, 2016, 97, 297-307.
  10. Tadeusiewicz J., Krysztofiak A., Olas B.: Czosnek-panaceum na choroby układu krążenia?, Kosmos, problemy nauk biologicznych, 2014, 1, 37-44, Dok. Elektr.
  11. Atai Z., Atapour M., Mohseni M.: Inhibitory effect of ginger extract on Candida albicans. Am J Appl Sci 2009,6,1067-1069.
  12. Mandal S., Mandal M.: Coriander (Coriandrum sativum L.) essential oil: Chemistry and biological activity. Asian Pac J Trop Biomed 2015,5,421-428.
  13. Hovijitra R.S., Choonharuangdej S., Srithavaj T.: Effect of essential oils prepared from Thai culinary herbs on sessile Candida albicans J Oral Sci 2016,58,365-371.
  14. Bhat V., Sharma S.M., Shetty V., i wsp.: Characterization of herbal antifungal agent, Origanum vulgare against oral Candida spp. Isolated from patients with Candida-associated denture stomatitis: an in vitro study. Contemp Clin Dent 2018,9,3-10.
  15. Cieślik E., Gębusia A.: Żywność funkcjonalna z dodatkiem fruktanów. Żywność. Nauka Technologia Jakość 2011,2,27-37.
  16. Koh A.Y.: Murine models of candida gastrointestinal colonization and dissemination, Eukaryot Cell, 2013, 12, 1416-1422.
  17. Otašević S., Momčilović S., Petrović M., i wsp.: The dietary modification and treatment of intestinal Candida overgrowth – a pilot study. J Mycol Med 2018,28,623-627.