Wpływ diety na trądzik – co warto jeść a czego unikać?

Trądzik to najczęstsza choroba skóry występująca w różnych okresach życia człowieka. Szacuje się, że średnio co piąty pacjent dermatologiczny cierpi na trądzik pospolity  i najczęściej choroba ta dotyczy młodzieży w okresie dojrzewania. Jednak często na trądzik cierpią osoby w wieku dojrzałym, co staje się przyczyną obniżenia jakości życia oraz wpływa na poczucie własnej wartości u osoby chorej. Na wystąpienie i zaostrzenie trądziku ma wpływ wiele czynników w tym stres, silne przeżycia emocjonalne, zmiany hormonalne oraz sposób żywienia. Wykazano, że dieta może mieć istotny wpływ na nasilenie zmian trądzikowych. W przypadku ostrego trądziku zaleca się wprowadzenie rygorystycznych zmian w sposobie żywienia, natomiast w jego lżejszej postaci wystarczy modyfikacja dotychczasowych nawyków żywieniowych.

DIETA A TRĄDZIK

Negatywny wpływ na stan skóry przypisano diecie zachodniej, która charakteryzuje się dużą zawartością produktów przetworzonych, produktów o wysokim indeksie glikemicznym, zawiera dużą ilość mleka i czekolady, natomiast jest uboga w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, błonnik pokarmowy oraz warzywa i owoce. Wykazano, że taki model żywienia jest przyczyną nadwagi, otyłości i insulinooporności, co może zwiększać ryzyko rozwoju trądziku. Wykazano, że trądzik rzadziej występuje w krajach rozwijających się, gdzie podstawą diety są owoce, ryby i warzywa bulwiaste, natomiast w diecie nie występuje cukier, sól i szeroko pojęta żywność przetworzona.

INDEKS GLIKEMICZNY

Wyniki badań wskazują na pozytywny wpływ diety o niskim indeksie glikemicznym (IG) na występowanie zmian trądzikowych. W jednym z badań, w którym zastosowano przez 10 tygodni dietę o obniżonej zawartości węglowodanów z niskim indeksem glikemicznym zaobserwowano ilościową redukcję zmian trądzikowych, a także zmniejszenie masy ciała i poprawę insulinowrażliwości u badanych. W innym badaniu wykazano, że zastosowanie diety o niskim IG oraz metforminy u osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej opornych na konwencjonalne leczenie trądziku, skutkowało znaczną poprawą stanu skóry po 6 miesiącach od wdrożenia interwencji żywieniowej. Do produktów o niskim IG należą: większość warzyw i owoców (za wyjątkiem suszonych), nasiona roślin strączkowych, żytnie pieczywo, makarony z pszenicy durum, dziki ryż, kasza jęczmienna, pęczak, gryczana, bulgur, komosa ryżowa (quinoa), płatki owsiane górskie, otręby pszenne.

Dlaczego spożycie produktów o wysokim IG może nasilać trądzik? Dieta zawierająca węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym zwiększa produkcję i wydzielanie insuliny oraz hormonu wzrostu, co przyczynia się do nasilenia produkcji insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1). Nadmierne stężenie insuliny i IGF-1 w organizmie nasila rozrost komórek gruczołów łojowych i prowadzi do nadmiernej produkcji łoju. Ponadto dochodzi do zintensyfikowanej produkcji hormonów androgenowych odpowiedzialnych za nasilenie łojotoku. Do produktów o wysokim IG należą: biały chleb i bułki, zwykły makaron, biały ryż, kasza manna, jaglana, kuskus, płatki jaglane, płatki kukurydziane, wafle ryżowe, smażone ziemniaki, puree ziemniaczane, daktyle, większość soków i napoje owocowe.

MLEKO I PRODUKTY MLECZNE

Wyniki badań naukowych sugerują wpływ spożycia mleka na zaostrzenie zmian trądzikowych. Mleko ssaków zawiera insulinopodobny czynnik wzrostu 1  (IGF-1) oraz transformujący czynnik wzrostu beta (TGF-β). Oba te związki mogą stymulować rozrost komórek gruczołów łojowych i nasilać zmiany trądzikowe. Poza tym białka mleka charakteryzują się wysokim indeksem insulinowym, co oznacza że niektóre produkty mleczne mogą znacznie podnosić poziom insuliny po ich spożyciu. Wykazano, że spożycie powyżej 3 porcji mleka w ciągu tygodnia zwiększa ryzyko wystąpienia trądziku oraz nasila tworzenie się zmian trądzikowych. Bardziej negatywny związek zaobserwowano w przypadku mleka z obniżoną zawartością tłuszczu niż w przypadku pełnotłustego mleka. Niestety nie wszystkie doniesienia są tak jednoznaczne. W niektórych badaniach nie potwierdzono tezy, że spożycie mleka, sera czy jogurtów wpływa na nasilenie zmian skórnych w przebiegu trądziku. Zaobserwowano, że spożycie fermentowanych produktów mlecznych, takich jak jogurty i kefiry łagodzi zmiany trądzikowe oraz zmniejsza zawartość triacylogliceroli w warstwie lipidowej skóry, co hamuje kolonizację bakteriami odpowiedzialnymi za powstawanie trądziku. Związano to z obecnością laktoferyny – białka przeciwdrobnoustrojowego w fermentowanych produktach mlecznych.

 CZEKOLADA

Wpływ spożycia czekolady na nasilenie zmian trądzikowych nie został jednoznacznie potwierdzony w badaniach naukowych. Autorzy prac, w których wykazano negatywny wpływ czekolady na stan skóry wskazują, że pod wpływem jej konsumpcji dochodzi do zwiększenia produkcji cytokin prozapalnych przyczyniających się do nasilenia trądziku. W badaniu na studentach wykazano, że spożycie 43 gramów czekolady dziennie przez 4 tygodnie spowodowało nasilenie zmian trądzikowych u tych badanych. Niestety nie wszystkie badania dają tak jednoznaczne wyniki. W badaniu oceniającym wpływ spożycia klasycznej i białej czekolady zaobserwowano nasilenie zmian skórnych po spożyciu czekolady białej, natomiast spożycie klasycznej czekolady nie przyczyniło się do nasilenia zmian trądzikowych.

CO NALEŻY WYELIMINOWAĆ Z DIETY?

Zarówno skład jak i sposób obróbki termicznej posiłków może wpływać na stan skóry poprzez bezpośrednie oddziaływanie na stan odżywienia pacjenta, jego gospodarkę lipidową i węglowodanową, endokrynną a także poprzez wpływ na skład mikrobioty. Pierwszą i najważniejszą zasadą jest eliminacja z diety produktów przetworzonych, do których należą: słodycze, słodkie bułki i rogaliki, gotowe sosy i dania w słoikach, kostki bulionowe, mieszanki przyprawowe (np. „do kurczaka”), napoje owocowe i gazowane, parówki, wędliny, kiełbasy, serki do smarowania pieczywa, pasztety, płatki śniadaniowe, jogurty owocowe, słone przekąski, fast-foody oraz żywność zawierająca sztuczne barwniki, konserwanty oraz wzmacniacze smaku. Ponadto należy ograniczyć spożycie potraw smażonych oraz tłuszczów zwierzęcych: mięso (zwłaszcza wieprzowe, kaczka, gęś, drób ze skórą), tłuste wędliny, podroby, smalec, słoninę. Z diety na pewno należy wyeliminować ostre przyprawy, takie jak chilli, ostra papryka, duże ilości pieprzu, pieprz cayenne, musztarda, ocet, a także ograniczyć spożycie soli. Wszystkie wyżej wymienione produkty na pewno wpływają na zaostrzenie zmian trądzikowych.

CO POPRAWIA STAN SKÓRY?

Do składników żywności oddziałujących korzystnie na stan skóry należą wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3. Osoby spożywające dużo tłustych ryb morskich (śledzi, sardynki, makreli, łososia, pstrąga tęczowego, halibuta, węgorza, szprotek) i owoców morza mają zauważalnie mniej zmian trądzikowych oraz mniej nasilone przetłuszczanie skóry w porównaniu do osób niespożywających tych produktów. Zawarte w tłustych rybach morskich kwasy tłuszczowe EPA i DHA należące do rodziny omega 3 hamują przekształcanie kwasu arachidonowego do leukotrienu B, który jest związkiem o charakterze prozapalnym i przyczynia się do zwiększonej produkcji łoju. Podobne działanie wykazuje kwas tłuszczowy GLA (gamma-linolenowy) należący do kwasów omega 6, który znajduje się w dużych ilościach w oleju z ogórecznika, oleju z wiesiołka, a także w spirulinie (ok. 30% GLA). Udowodniono, że niedobór wielonienasyconych kwasów tłuszczowych powoduje zagęszczanie łoju, co jest bezpośrednią przyczyną powstawania zmian trądzikowych o charakterze zaskórnikowym. Dla uzyskania najlepszego efektu należy spożywać różne źródła tych kwasów tłuszczowych, do których należą także: olej rzepakowy, orzechy włoskie, siemię lniane, nasiona chia, oliwa z oliwek.

Ze względu na stan zapalny towarzyszący trądzikowi do diety należy wprowadzić produkty o charakterze antyoksydacyjnym. Należą do nich produkty będące źródłem witaminy A, E, D oraz selenu. Źródłem witaminy A jest żółtko jaja, masło, wątróbka, a także wszystkie owoce i warzywa w kolorze żółtym, pomarańczowym i zielonym. Oleje roślinne, nasiona słonecznika, pestki dyni i sezamu oraz orzechy dostarczają dużych ilości witaminy E. Witamina D znajduje się w tłustych rybach morskich będących jednocześnie źródłem kwasów omega-3. Selen znajduje się w orzechach brazylijskich, wątróbce, makreli wędzonej, grochu, fasoli oraz soi. Warto także rozwarzyć suplementację tymi składnikami w przypadku leczenia trądziku pospolitego.

Korzystne działanie na zmiany skórne wykazuje także zielona herbata. Galusan epigallokatechiny zawarty w zielonej herbacie wykazuje silne działanie przeciwzapalne, co istotnie poprawia stan skóry w przebiegu trądziku.

PODSUMOWANIE

Dieta stanowi ważny element uzupełniający terapii trądziku, który pozwala uzyskać redukcję zaostrzeń trądziku. Najlepiej udokumentowanymi czynnikami żywieniowymi odpowiedzialnymi za zaostrzanie zmian trądzikowych są mleko i produkty węglowodanowe o wysokim indeksie glikemicznym. Zdecydowanie większa liczba badań wskazuje na negatywny wpływ spożycia mleka na stan skóry ze względu na zwiększanie stężenia IGF-1 i insuliny, co wzmaga syntezę hormonów androgenowych w organizmie. Produkty o wysokim indeksie glikemicznym przyczyniają się do wzrostu poziomu insuliny i IGF-1 we krwi, co pogarsza stan skóry. Nie uzyskano  jednoznacznych wyników  w przypadku czekolady, która potencjalnie może zaostrzać zmiany trądzikowe jednak nie u wszystkich chorych. Do składników diety wpływających korzystnie na stan skóry zaliczono kwasy tłuszczowe omega-3 zawarte w tłustych rybach morskich, orzechach oraz niektórych olejach ze względu na potencjał przeciwzapalny. Leczenie trądziku może także wspomagać picie zielonej herbaty.

 

 

1.Piejko L. Mleko, białka mleka a trądzik. Pol J Cosmetol. 2018, 21: 45-48.

2.Kowalska H., Sysa-Jędrzejowska A., Woźniacka A. i wsp. Role of diet in the aetiopathogenesis of acne. Dermatol Rev. 2018, 105: 51-62.

3.Delost G.R., Delost M.E., Lloyd J. The impact of chocolate consumption on acne vulgaris in college students: A randomized crossover study. J Am Acad Dermatol. 2016, 75: 220-222.

4.Białek M., Rutkowska J. Znaczenie kwasu γ-linolenowego w profilaktyce i terapii. Postepy Hig Med Dosw. 2015, 69: 892-904.

5.Szepietowski J., Kapińska-Mrowiecka M., Kaszuba A. i wsp. Trądzik zwyczajny: patogeneza i leczenie. Konsensus Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegl Dermatol. 2012, 99: 649-673.

6.Di Landro A., Cazzaniga S., Parazzini F. i wsp. Family history, body mass index, selected dietary factors, menstrual history, and risk of moderate to severe acne in adolescents and young adults. J Am Acad Dermatol. 2012, 67: 1129-1135.